Archiwalna teczka miasta [foto]

„Jelenia Góra ma niebywałe szczęście, posiada jeden z najstarszych planów katastralnych z czasów przedindustrial-nych, w dodatku świetnie zachowany”, nie krył entuzjazmu prof. Rafał Eysymont. „Nasz atlas zawiera plany niezwy-kle ważne przy studiach porównawczych rozwoju urbanistycznego miast. Gwarantują, że Jelenia Góra będzie w atla-sie oglądana nie tylko w Nachodzie czy Dreźnie, ale też w Princetone, Chicago i we wszystkich ośrodkach nauko-wych Europy”, dodał historyk sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, mający ogromny wkład w opracowywanie ślą-skiego tomu AHMP.

Atlas Historyczny Miast Polskich realizowany jest w ramach europejskiego programu Międzynarodowej Komisji Historii Miast, pt. Atlas historyczny miast europejskich. Uczestniczą w nim, m. in. sąsiedzi Polski: Republika Federalna Niemiec i Republika Czeska. Koordynację polskiego Atlasu od 1990 roku prowadzi Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, zaś na Śląsku — Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Ośrodek Badań nad Kulturą Późnego Antyku i Wczesnego Średniowiecza we Wrocławiu. Tom IV Atlasu Historycznego, obejmujący Śląsk, od 1998 roku redaguje prof. dr hab. Marta Młynarska-Kaletynowa.

Kolejne zeszyty Atlasu Historycznego Miast Polskich ukazujące się od 1993 r., aktualnie pod pod redakcją naukową Romana Czai, przygotowywane są przez interdyscyplinarne zespoły badaczów z różnych instytucji naukowych — historyków, hist. sztuki i architektury, archeologów oraz kartografów i grafików komputerowych. Wśród nich nad poslkimi edycjami atlasu pracowali: M. Goliński, J. Piekalski, W. Ziółkowski, J. Rozpędowski, K. Jaworski, A. Za-błocka-Kos, Cz. Lasota, A. Niedzielenko, P. Wiszewski, E. Kościuk, S. Moździoch, M. Siehankiewicz, D. Adamska, oraz K. Demidziuk i in. Zeszyt 14 prezentujący archiwalne karty Jeleniej Góry opracowali: prof. Marta Młynarska-Kaletynowa, prof. Rafał Eysymont, dr Dagmara Adamska, prof. Małgorzata Chorowska, dr Grzegorz Grajewski, prof. Radosław Gliński oraz Dariusz Wędzina. Jeleniogórskim wkładem, była praca Stanisława Firszta — dyrektora Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze-Cieplicach Śląskich-Zdroju oraz Ivo Łaborewicza kierującego jeleniogórskim oddziałem Archiwum Państwowego we Wrocławiu.

Sednem wydawnictw atlasowych są reprodukcje wybranych historycznych planów miast. Legendy i część tekstowa w polskiej serii publikowane są równolegle w języku polskim, niemieckim lub angielskim.
Dotychczas w T. IV ŚLĄSK ukazały się: Wrocław (zeszyt 1, 2001 r.), Środa Śląska (z. 2, 2003 r.), Trzebnica (z. 3, 2003 r.), Niemcza (z. 4, 2003 r.), Świdnica (z. 5, 2008 r.), Ziębice (z. 16, 2014 r.), Strzegom (z. 6, 2015 r.), Legnica (z. 9, 2015 r.), Namysłów (z. 11, 2015 r.), Oława (z. 12, 2015 r.), Gliwice (z. 15, 2015 r.).

„Głównym celem serii jest stworzenie podstawy źródłowej do badań porównawczych nad urbanizacją Europy i przemianami przestrzennymi miast. Zgodnie z wytycznymi Komisji Historii Miast zeszyty poświęcone poszczególnym miastom mają być przydatne także dla innych potrzeb. Mogą być pomocą i podstawą w pracach urbanistycznych, architektonicznych, konserwatorskich oraz z zakresu ochrony środowiska naturalnego”, streściła ideę przedsięwzięcia prof. Marta Młynarska-Kaletynowa. Mogą też służyć do celów dydaktycznych, a także do popularyzacji wiedzy o przeszłości miasta, a przede wszystkim chronią przed zniszczeniem i zatraceniem najcenniejszych źródeł kartograficznych.

Zeszyt JELENIA GÓRA wydany w listopadzie 2017 roku poza częścią opisową zawiera reprodukcje 50 planów, schematów, map i widoków Jeleniej Góry i Cieplic Śląskich, od XVIII w. do dzisiaj. Planów turystycznych w atlasie nie znajdziemy, ale ukłonem autorów w stronę jeleniogórzan było zamieszczenie kilku widoków osiemnastowiecznych dla zilustrowania pięknego krajobrazu, w jakim miasto jest osadzone.
Niezwykle dokładne, przedstawiające niekiedy pojedyncze elementy architektoniczne, jak np. piece w budynkach strawionych pożarem gorzelni, czy też rozmaite przybudówki przy murach miejskich, plany i mapy są kolosalnymi pokładami wiedzy.

W atlasie można się zatopić na niejeden wieczór zimowy, ale też opracować na jego wiele wartościowych publikacji prezentujących przeszłość miasta.

Dlatego jak powiedział prof. Eysymont, Atlas Historyczny… z. 14 JELENIA GÓRA „powinien się znaleźć u każdego jeleniogórskiego humanisty”. Niestety dla wszystkich chyba nie wystarczy bowiem ukazało się jedynie 300 egz. Spo-śród tego blisko ⅓ trafiła do autorów, bibliotek, instytucji itp. Kilkadziesiąt sztuk sprzedawanych po 70 zł, natych-miast się rozeszło wśród przybyłych na promocję. Wciąż jednak można go zakupić m. in. w Muzeum Przyrodniczym w Cieplicach Ślaskich-Zdroju za kwotę o 8 zł wyższą.